ΝΟΣΟΣ WILSON

Εισαγωγή

Η Νόσος Wilson (ή ηπατοφακοειδής εκφύλιση) είναι μια σπάνια, αυτοσωματική υπολειπόμενη γενετική διαταραχή του μεταβολισμού του χαλκού, που οφείλεται σε μεταλλάξεις του γονιδίου ATP7B.

Η βλάβη στο συγκεκριμένο γονίδιο έχει ως αποτέλεσμα την ανικανότητα φυσιολογικής απέκκρισης του χαλκού στη χολή και τη δυσλειτουργία ενσωμάτωσης του χαλκού στην σερουλοπλασμίνη.

Αποτέλεσμα:

Συσσώρευση χαλκού στο ήπαρ → χρόνια ηπατίτιδα, κίρρωση.
Εναπόθεση σε εγκέφαλο → νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις.
Εναπόθεση σε κερατοειδή → δακτύλιος Kayser–Fleischer.

Η νόσος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Samuel Wilson το 1912.

Επιδημιολογία

Σπάνια νόσος: επίπτωση περίπου 1:30.000γεννήσεις.
Φορείς μεταλλάξεων: 1:90–100.
Εμφάνιση: συνήθως μεταξύ 5–35 ετών, αλλά μπορεί να εκδηλωθεί και αργότερα.
Δεν υπάρχει φυλετική ή γεωγραφική προτίμηση.

Φυσιολογία και παθοφυσιολογία

Ο χαλκός είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για πολλά ενζυμικά συστήματα (κυτοχρωματική οξειδάση, δισμουτάση υπεροξειδίου, λυσυλοξειδάση).
Η ημερήσια πρόσληψη είναι περίπου 1–2 mg και η απορρόφηση γίνεται στο λεπτό έντερο.

Φυσιολογικά:

Ο χαλκός μεταφέρεται στο ήπαρ, ενσωματώνεται στη σερουλοπλασμίνηκαι αποβάλλεται μέσω της χολής.

Στη Νόσο Wilson:

Μεταλλάξεις του ATP7B→ αδυναμία ενσωμάτωσης χαλκού στη σερουλοπλασμίνη → χαμηλή σερουλοπλασμίνη ορού.
Μειωμένη απέκκριση χαλκού στη χολή.
Συσσώρευση χαλκού στο ήπαρ → απελευθέρωση στον οργανισμό → εναπόθεση σε εγκέφαλο, κερατοειδή, νεφρά.

Κλινικές εκδηλώσεις

Η νόσος Wilson χαρακτηρίζεται από πολυοργανικές εκδηλώσεις.

Ηπατικές εκδηλώσεις

Οξεία ηπατίτιδα.
Χρόνια ηπατίτιδα.
Κίρρωση.
Οξεία ηπατική ανεπάρκεια (συχνά με αιμόλυση).

Νευρολογικές εκδηλώσεις

Δυστονία, τρόμος, δυσαρθρία.
Παρκινσονικά χαρακτηριστικά.
Δυσκολία βάδισης, διαταραχές κινητικότητας.

Ψυχιατρικές εκδηλώσεις

Κατάθλιψη.
Αλλαγές προσωπικότητας.
Διαταραχές συμπεριφοράς, ψυχωσικά επεισόδια.

Οφθαλμολογικά ευρήματα

Δακτύλιος Kayser–Fleischer: καφέ-πράσινος δακτύλιος στον κερατοειδή λόγω εναπόθεσης χαλκού.
Sunflower cataracts (λιγότερο συχνά).

Άλλα όργανα

Νεφρική βλάβη (σωληναριακή οξέωση, λιθίαση).
Αιμόλυση.
Οστεοαρθροπάθειες.

Διαγνωστική προσέγγιση

Η διάγνωση είναι συχνά δύσκολη και απαιτεί συνδυασμό κλινικών, εργαστηριακών και γενετικών κριτηρίων.

Εργαστηριακές εξετάσεις

Σερουλοπλασμίνη ορού: χαμηλή (<20 mg/dL).
Χαλκός ορού: χαμηλός (λόγω χαμηλής σερουλοπλασμίνης).
Ελεύθερος χαλκός: αυξημένος.
Απέκκριση χαλκού στα ούρα 24ώρου: >100 μg/24h.

Βιοψία ήπατος

Αυξημένη συγκέντρωση χαλκού >250 μg/g ξηρού βάρους.

Οφθαλμολογική εξέταση

Σχισμοειδής λυχνία: δακτύλιος Kayser–Fleischer.

Απεικόνιση εγκεφάλου

MRI: αλλοιώσεις στα βασικά γάγγλια.

Γενετικός έλεγχος

Ανίχνευση μεταλλάξεων του ATP7B.

Διαγνωστικά σκορ

Το σκορ της Λειψίαςσυνδυάζει όλα τα ευρήματα για τη διάγνωση.

Διαφορική διάγνωση

Άλλες αιτίες χρόνιας ηπατίτιδας (ιογενείς, αυτοάνοσες, λιπώδης νόσος).
Νόσος Huntington, Πάρκινσον, πολλαπλή σκλήρυνση (νευρολογική διαφοροδιάγνωση).
Ψυχιατρικές διαταραχές (σε ασθενείς με μόνο ψυχιατρικά συμπτώματα).

Θεραπεία

Η θεραπεία είναι διά βίου και στοχεύει στη μείωση των αποθεμάτων χαλκού.

Χηλικοί παράγοντες

Πενικιλλαμίνη: αυξάνει την απέκκριση χαλκού με τα ούρα.
Τριεντίνη: εναλλακτική σε όσους δεν ανέχονται την πενικιλλαμίνη.

Ψευδάργυρος

Μειώνει την απορρόφηση χαλκού από το έντερο.
Χρησιμοποιείται ως θεραπεία συντήρησης.

Διατροφή

Αποφυγή τροφών πλούσιων σε χαλκό (όστρακα, ξηροί καρποί, σοκολάτα, μανιτάρια).

Μεταμόσχευση ήπατος

Σε κεραυνοβόλο ηπατική ανεπάρκεια.
Σε προχωρημένη κίρρωση μη ανταποκρινόμενη σε θεραπεία.

Πρόγνωση

Με έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, οι ασθενείς μπορούν να έχουν φυσιολογικό προσδόκιμο ζωής.
Χωρίς θεραπεία → προοδευτική ηπατική ανεπάρκεια και νευρολογική εκφύλιση → θάνατος.
Η έγκαιρη θεραπεία μπορεί να αναστρέψει ηπατικά και αιματολογικά ευρήματα, αλλά οι νευρολογικές βλάβες συχνά μένουν μόνιμες.

Συμπεράσματα

Η Νόσος Wilson είναι μια σπάνια αλλά θεραπεύσιμη μεταβολική νόσος.

Χρειάζεται υψηλό δείκτη υποψίας, ιδιαίτερα σε νέους με ανεξήγητη ηπατική νόσο ή νευροψυχιατρικά συμπτώματα.
Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό κλινικών, βιοχημικών και γενετικών κριτηρίων.
Η διά βίου θεραπεία με χηλικούς παράγοντες ή ψευδάργυροείναι σωτήρια.
Η μεταμόσχευση ήπατος αποτελεί λύση σε προχωρημένες περιπτώσεις.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ