ΝΟΣΟΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΓΛΥΚΟΓΟΝΟΥ

Εισαγωγή

Οι νόσοι αποθήκευσης γλυκογόνου αποτελούν μια ετερογενή ομάδα γενετικών διαταραχών που χαρακτηρίζονται από ανωμαλίες στη σύνθεση ή την αποδόμηση του γλυκογόνου, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση μη φυσιολογικού γλυκογόνου ή την ανικανότητα αξιοποίησής του.

Το γλυκογόνοείναι ο κύριος πολυσακχαρίτης αποθήκευσης γλυκόζης στον οργανισμό, με κύριες δεξαμενές το ήπαρ (για τη ρύθμιση της γλυκόζης αίματος) και τον σκελετικό μυ (για άμεση ενεργειακή χρήση).
Οι διαταραχές του μεταβολισμού του γλυκογόνου οδηγούν σε υπογλυκαιμία, ηπατομεγαλία, μυϊκή αδυναμία, καρδιομυοπάθειεςκαι άλλες επιπλοκές, ανάλογα με τον τύπο.

Ταξινόμηση

Υπάρχουν περισσότεροι από 15 τύποι GSD, ταξινομημένοι με βάση το ελλείπον ένζυμο και το κυρίως προσβεβλημένο όργανο.

Κύριοι τύποι GSD:

Τύπος Ι (Νόσος von Gierke):ανεπάρκεια της γλυκόζης-6-φωσφατάσης (G6PD).
Τύπος ΙΙ (Νόσος Pompe):ανεπάρκεια όξινης α-γλυκοσιδάσης (λυσοσωμική αποθήκευση).
Τύπος ΙΙΙ (Νόσος Cori/Forbes):ανεπάρκεια ενζύμου αποδιακλάδωσης.
Τύπος IV (Νόσος Andersen):ανεπάρκεια ενζύμου διακλάδωσης.
Τύπος V (Νόσος McArdle):ανεπάρκεια μυϊκής φωσφορυλάσης.
Τύπος VI (Νόσος Hers):ανεπάρκεια ηπατικής φωσφορυλάσης.
Τύπος VII (Νόσος Tarui):ανεπάρκεια φωσφοφρουκτοκινάσης (μυϊκή μορφή).
Τύπος IX:ανεπάρκεια φωσφορυλάσης-κινάσης.
Τύπος 0:ανεπάρκεια συνθετάσης γλυκογόνου.

Παθοφυσιολογία

Στο ήπαρ, οι GSD οδηγούν σε αδυναμία ρύθμισης της γλυκόζης αίματος → υπογλυκαιμίακαι ηπατομεγαλία.
Στους μύες, η ανεπάρκεια ενζύμων οδηγεί σε μειωμένη παραγωγή ενέργειας κατά την άσκηση → μυϊκές κράμπες, αδυναμία, μυοσφαιρινουρία.
Στην καρδιά, ορισμένες μορφές (π.χ. Pompe) προκαλούν υπερτροφική καρδιομυοπάθεια.

Κλινική εικόνα ανά τύπο

Τύπος Ι (von Gierke)

Υπογλυκαιμία νηστείας, γαλακτική οξέωση, υπερουριχαιμία, υπερτριγλυκεριδαιμία.
Ηπατομεγαλία, νεφρομεγαλία.
Καθυστερημένη ανάπτυξη.

Τύπος ΙΙ (Pompe)

Βρεφική μορφή: υποτονία, μυοκαρδιοπάθεια, θάνατος <2 έτη αν μείνειαδιάγνωστη.
Όψιμη μορφή: μυϊκή αδυναμία, αναπνευστική ανεπάρκεια.

Τύπος ΙΙΙ (Cori)

Παρόμοια με von Gierke αλλά η υπογλυκαιμία είναι ηπιότερη.
Ηπατομεγαλία, μυϊκή αδυναμία.

Τύπος IV (Andersen)

Παθολογικό γλυκογόνο → προοδευτική κίρρωση και ηπατική ανεπάρκεια.

Τύπος V (McArdle)

Μυϊκές κράμπες μετά από άσκηση, μυοσφαιρινουρία.
Φαινόμενο «δεύτερης πνοής» (βελτίωση μετά από λίγα λεπτά).

Τύπος VI (Hers)

Ηπατομεγαλία, ήπια υπογλυκαιμία.
Καλή πρόγνωση.

Τύπος VII (Tarui)

Μυϊκές κράμπες, κόπωση, αιμόλυση.

Διάγνωση

Κλινική υποψία

Υπογλυκαιμία, ηπατομεγαλία, μυϊκά συμπτώματα.

Εργαστηριακά

Υπογλυκαιμία, γαλακτική οξέωση, αυξημένα λιπίδια, ουρικό οξύ.
CK ↑ σε μυϊκές μορφές.

Απεικόνιση

Υπερηχογράφημα: ηπατομεγαλία.
MRI: μυϊκές αλλοιώσεις.

Βιοψία

Ήπατος ή μυός: αποθήκευση γλυκογόνου.
Ενζυμική ανάλυση.

Γενετικός έλεγχος

Επιβεβαίωση διάγνωσης με ανίχνευση μεταλλάξεων.

Θεραπεία

Δεν υπάρχει ριζική θεραπεία για τους περισσότερους τύπους· η αντιμετώπιση είναι κυρίως συμπτωματική και διαιτητική.

Γενικές αρχές

Συχνά γεύματα για αποφυγή υπογλυκαιμίας.
Χορήγηση ωμού αμύλου αραβοσίτου (παρατεταμένη απελευθέρωση γλυκόζης).
Αποφυγή έντονης άσκησης (μυϊκές μορφές).

Εξειδικευμένα

Pompe:διαθέσιμη θεραπεία ενζυμικής υποκατάστασης (alglucosidase alfa).
Von Gierke:αποφυγή νηστείας, συχνά γεύματα, άμυλο καλαμποκιού.
McArdle:αποφυγή αναερόβιας άσκησης, ήπια αερόβια.

Μεταμόσχευση ήπατος

Σε προχωρημένες ηπατικές μορφές (Andersen, σοβαρές von Gierke).

Πρόγνωση

Διαφέρει ανά τύπο.
Von Gierke: καλή με σωστή δίαιτα, αλλά επιπλοκές (νεφροπάθεια, ουρική αρθρίτιδα).
Pompe: χωρίς θεραπεία θανατηφόρα στην παιδική ηλικία, με ERT σημαντική βελτίωση.
McArdle: χρόνια μυϊκή νόσος αλλά όχι θανατηφόρα.
Andersen: συχνά θανατηφόρα χωρίς μεταμόσχευση.

Συμπεράσματα

Οι νόσοι αποθήκευσης γλυκογόνου αποτελούν ένα ετερογενές αλλά σημαντικό κεφάλαιο στη μεταβολική ιατρική.

Απαιτούν υψηλό δείκτη υποψίαςσε παιδιά με ηπατομεγαλία ή υπογλυκαιμία και σε ενήλικες με ανεξήγητη μυϊκή αδυναμία.
Η γενετική διάγνωσηέχει απλοποιήσει τη διαδικασία.
Η θεραπεία είναι κυρίως υποστηρικτική, εκτός από τη νόσο Pompe που διαθέτει ενζυμική θεραπεία.
Η μεταμόσχευση ήπατοςμπορεί να είναι σωτήρια σε προχωρημένες περιπτώσεις.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ