ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ

Εισαγωγή

Η Κυστική Ίνωση είναι μια αυτοσωματική υπολειπόμενη γενετική νόσος που προκαλείται από μεταλλάξεις στο γονίδιο CFTR (Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator).

Το αποτέλεσμα είναι δυσλειτουργία των διαύλων χλωρίου σε επιθηλιακά κύτταρα → παθολογική παραγωγή παχύρρευστων εκκρίσεων που φράζουν τους αεραγωγούς και τους εκφορητικούς πόρους διαφόρων οργάνων.

Η νόσος χαρακτηρίζεται από:

Χρόνια πνευμονοπάθειαμε λοιμώξεις και βρογχεκτασίες.
Εξωκρινή παγκρεατική ανεπάρκεια(EPI) και δυσαπορρόφηση.
Ηπατική νόσο.
Υπογονιμότηταστους άνδρες.

Επιδημιολογία

Συχνότερη κληρονομική θανατηφόρος νόσος στους Καυκάσιους.
Επίπτωση: 1:2500–3500 γεννήσειςστην Ευρώπη και τις ΗΠΑ.
Φορείς: περίπου 1/25 του πληθυσμού.
Χάρη στη βελτίωση της διάγνωσης και της θεραπείας, το μέσο προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί >45 έτη.

Γενετική και παθοφυσιολογία

Το γονίδιο CFTR εντοπίζεται στο χρωμόσωμα 7q31.2.
Κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη που λειτουργεί ως κανάλι χλωρίου σε επιθηλιακά κύτταρα αεραγωγών, παγκρέατος, ιδρωτοποιών αδένων και αναπαραγωγικού συστήματος.

Στη CF, οι μεταλλάξεις οδηγούν σε απώλεια ή μείωση λειτουργίαςτου CFTR.
Το αποτέλεσμα είναι:
- μειωμένη έκκριση χλωρίου και ύδατος,
- αυξημένη επαναρρόφηση νατρίου,
- αφυδάτωση εκκρίσεων → παχύρρευστη βλέννη.

Κατηγορίες μεταλλάξεων CFTR (πάνω από 2000 γνωστές):

ΔF508: πιο συχνή μετάλλαξη (70% των περιπτώσεων στην Ευρώπη).
Οι μεταλλάξεις κατατάσσονται σε 6 κατηγορίες, ανάλογα με το είδος δυσλειτουργίας (παραγωγή, ωρίμανση, ρύθμιση ή αγωγιμότητα πρωτεΐνης).

Κλινικές εκδηλώσεις

Η CF είναι πολυοργανική νόσος.

Αναπνευστικό

Χρόνιος βήχας με πυώδη πτύελα.
Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις (κυρίως Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus).
Βρογχεκτασίες.
Πνευμονική υπέρταση, αναπνευστική ανεπάρκεια.

Πεπτικό – Ήπαρ

Παγκρεατική ανεπάρκεια → δυσαπορρόφηση λιπών, στεατόρροια, υποσιτισμός.
Σακχαρώδης διαβήτης σχετιζόμενος με CF (CFRD).
Ηπατική νόσος: χολοστατική ηπατοπάθεια, κίρρωση.

Νεογνική/παιδική ηλικία

Ειλεόςαπό μηκώνιο (νεογνά).
Καθυστερημένη ανάπτυξη, υποθρεψία.

Αναπαραγωγικό

95% των ανδρών: αζωοσπερμία (απουσία σπερματικού πόρου).
Γυναίκες: μειωμένη γονιμότητα, αλλά πολλές μένουν έγκυες.

Ιδρώτας

Υψηλή συγκέντρωση χλωρίου και νατρίου στον ιδρώτα (διαγνωστικό κριτήριο).

Διάγνωση

Νεογνικός έλεγχος

Μέτρηση τρυψινογόνου (IRT) σε νεογνά.

Δοκιμασία ιδρώτα (gold standard)

Συγκέντρωση χλωρίου >60 mmol/L → διαγνωστική για CF.

Γενετικός έλεγχος

Ανίχνευση μεταλλάξεων CFTR.

Συμπληρωματικές εξετάσεις

Σπιρομέτρηση (FEV1).
Καλλιέργειες πτυέλων.
Έλεγχος παγκρεατικής λειτουργίας (ελαστάση κοπράνων).
Απεικόνιση θώρακος/HRCT → βρογχεκτασίες.

Θεραπευτική προσέγγιση

Η θεραπεία είναι πολυδιάστατη και εξατομικευμένη.

Αναπνευστικό

Φυσιοθεραπεία θώρακα(απομάκρυνση εκκρίσεων).
Βλεννολυτικά: δορνάση άλφα (DNAse), υπέρτονο NaCl.
Αντιβιοτικά: εισπνεόμενα (τομπραμυκίνη), ενδοφλέβια σε λοιμώξεις.
Αντιφλεγμονώδη (αζιθρομυκίνη μακροχρόνια).

Παγκρεατική ανεπάρκεια

Υποκατάσταση ενζύμων παγκρέατος(παγκρεατικά ένζυμα per os).
Συμπληρώματα λιποδιαλυτών βιταμινών (A, D, E, K).

Διαβήτης CF

Ινσουλίνη (καλύτερη ρύθμιση από αντιδιαβητικά δισκία).

Ηπατική νόσος

Ουρσοδεοξυχολικό οξύ σε χολοστατική νόσο.

Αναπαραγωγική ιατρική

Τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ICSI).

Μεταμόσχευση πνεύμονα

Σε προχωρημένη πνευμονική ανεπάρκεια.

Στοχευμένες θεραπείες CFTR (μεγάλη επανάσταση)

Ivacaftor:βελτιώνει τη λειτουργία σε μεταλλάξεις «gating».
Lumacaftor/Ivacaftor, Tezacaftor/Ivacaftor:για DF508.
Elexacaftor/Tezacaftor/Ivacaftor (Trikafta):σημαντική βελτίωση σε >85% των ασθενών με CF.

Πρόγνωση

Παλαιότερα το προσδόκιμο ζωής ήταν <20 έτη.
Σήμερα, με σύγχρονες θεραπείες και CFTR modulators, το μέσο προσδόκιμο ζωής έχει φτάσει >45–50 έτη.
Κύρια αιτία θανάτου: αναπνευστική ανεπάρκεια.

Συμπεράσματα

Η Κυστική Ίνωση είναι μια πολυοργανική, γενετική νόσος που επηρεάζει κυρίως τους πνεύμονες και το γαστρεντερικό.

Η πρώιμη διάγνωσημέσω νεογνικού ελέγχου είναι καθοριστική.
Η πολυεπιστημονική φροντίδα(πνευμονολόγος, γαστρεντερολόγος, διαιτολόγος, φυσιοθεραπευτής) βελτιώνει σημαντικά την πρόγνωση.
Οι CFTR modulator θεραπείεςέχουν αλλάξει το τοπίο, μετατρέποντας τη νόσο από θανατηφόρα παιδική σε χρόνια νόσο ενηλίκων με αυξανόμενο προσδόκιμο.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ