Ειλεο-/Κολονοσκόπηση

Εισαγωγή

Η κολονοσκόπηση αποτελεί τη σημαντικότερη ενδοσκοπική μέθοδο για την άμεση οπτική αξιολόγηση του παχέος εντέρου και του τελικού ειλεού. Η δυνατότητα συνδυασμού διαγνωστικής και θεραπευτικής προσέγγισης καθιστά την εξέταση ακρογωνιαίο λίθο στη γαστρεντερολογική πρακτική.

Η εισαγωγή της κολονοσκόπησης τη δεκαετία του 1960 αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό την ορθοσιγμοειδοσκόπηση, επεκτείνοντας την απεικόνιση σε όλο το παχύ έντερο. Σήμερα, η ειλεο-/κολονοσκόπηση χρησιμοποιείται όχι μόνο για διάγνωση αλλά και για πρόληψη (π.χ. ανίχνευση και αφαίρεση πολυπόδων), αποτελώντας το πρότυπο εργαλείο στη στρατηγική μείωσης της επίπτωσης και θνησιμότητας του καρκίνου του παχέος εντέρου.

Ενδείξεις

Οι ενδείξεις για ειλεο-/κολονοσκόπηση είναι πολλαπλές:

Διαγνωστικές

Διερεύνηση αιμορραγίας πεπτικού κατώτερου.
Ανεξήγητη σιδηροπενική αναιμία.
Χρόνια διάρροια ή εναλλαγή κενώσεων.
Υποψία φλεγμονώδους νόσου εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, Crohn).
Διερεύνηση εικόνων σε αξονική/μαγνητική (πάχυνση τοιχώματος, στενώσεις).

Προληπτικές (screening)

Ανίχνευση αδενωματωδών πολυπόδων και καρκίνου παχέος εντέρου σε ασυμπτωματικούς ασθενείς ≥45–50 ετών.
Έλεγχος υψηλού κινδύνου (οικογενές ιστορικό, σύνδρομα πολυποδίασης).

Θεραπευτικές

Πολυποδεκτομή.
Αφαίρεση ξένων σωμάτων.
Ενδοσκοπική αιμόσταση (clips, APC, hemospray).
Διαστολή στενώσεων με μπαλόνι ή bougie.
Τοποθέτηση ενδοπροθέσεων (stents).

Προετοιμασία Ασθενούς

Η επιτυχία και η ασφάλεια της κολονοσκόπησης εξαρτώνται από την ποιότητα της προετοιμασίας εντέρου.

Διατροφικός περιορισμός:διακοπή ινών 2–3 ημέρες πριν.
Καθαρτικά διαλύματα:πολυαιθυλενογλυκόλη (PEG).
Split-dose regimen:αποδεδειγμένα βελτιώνει την ποιότητα καθαρισμού.
Φαρμακευτική προσαρμογή:διακοπή αντιπηκτικών/αντιαιμοπεταλιακών ανάλογα με την ένδειξη και τον κίνδυνο.

Τεχνική Εξέτασης

Η κολονοσκόπηση εκτελείται με εύκαμπτο ενδοσκόπιο μήκους ~160 cm.

Ο ασθενής τοποθετείται σε αριστερή πλάγια κατακεκλιμένη θέση.
Συνήθως εφαρμόζεται συνδυασμός βενζοδιαζεπίνης/οπιοειδούςή μέθη με προποφόλη
Το κολονοσκόπιο προωθείται μέσω ορθού → σιγμοειδές → κατιόν → εγκάρσιο → ανιόν → τυφλό.
Η ειλεοσκόπησηπεριλαμβάνει την είσοδο στο τελικό ειλεό για έλεγχο νόσου Crohn, φλεγμονών ή αιμορραγίας.
Κατά την απόσυρση γίνεται λεπτομερής επιθεώρηση βλεννογόνου (προτεινόμενος χρόνος ≥6 λεπτά).

Ενδοσκοπικά Ευρήματα

Πολύποδες:αδενωματώδεις, υπερπλαστικοί, οδοντωτοί.
Νεοπλάσματα:καρκίνος παχέος εντέρου, καρκίνωμα in situ.
Φλεγμονώδεις αλλοιώσεις:χαρακτηριστικά της ελκώδους κολίτιδας και της Crohn.
Αγγειοδυσπλασίες:συχνή αιτία αιμορραγίας σε ηλικιωμένους.
Στενώσεις, εκκολπώματα, ισχαιμική κολίτιδα.

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις

Πολυποδεκτομή

Βασικό θεραπευτικό όπλο πρόληψης καρκίνου.
Χρήση βρόχου με ηλεκτροκαυτηρίαση (cold/hot snare).
Αφαίρεση μεγάλων πολυπόδων με τμηματικήβλεννογονεκτομή (piece-meal EMR) ή ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή (ESD).

Αιμόσταση

Clips, argon plasma coagulation, θερμικοί καθετήρες, hemospray.

Διαστολή στενώσεων

Με μπαλόνι (balloon dilation) ή bougie.

Τοποθέτηση stent

Σε αποφρακτικούς όγκους για παρηγορική αντιμετώπιση ή ως «bridge to surgery».

Επιπλοκές

Η κολονοσκόπηση είναι γενικά ασφαλής, αλλά υπάρχουν επιπλοκές:

Διάτρηση:σπάνια (0,05–0,3%), συχνότερη σε θεραπευτικούς χειρισμούς.
Αιμορραγία:κυρίως μετά πολυποδεκτομή (0,3–1%).
Μεταβολικές διαταραχέςαπό καθαρτικά (υπονατριαιμία, νεφρική δυσλειτουργία σπάνια).
Αντιδράσεις στη μέθη/αναισθησία.

Αποτελεσματικότητα και Προληπτικός Ρόλος

Η κολονοσκόπηση έχει αποδεδειγμένα:

Μειώσει την επίπτωση και τη θνησιμότητα του καρκίνου παχέος εντέρουμέσω αφαίρεσης πολυπόδων.
Υψηλή ευαισθησία (>95%) για ανίχνευση καρκίνου και προχωρημένων αδενωμάτων.
Εξαρτάται όμως από την ποιότητα εξέτασης:
- Δείκτης ανεύρεσης αδενωμάτων (ADR) ≥25% στους άνδρες, ≥15% στις γυναίκες.
- Κατάλληλος καθαρισμός εντέρου.
- Επαρκής χρόνος απόσυρσης.

Νεότερες Εξελίξεις

Εικονική κολονοσκόπηση (CT colonography):εναλλακτική σε μη ολοκληρωμένη κολονοσκόπηση.
AI (τεχνητή νοημοσύνη):συστήματα υποβοήθησης ανίχνευσης πολυπόδων σε πραγματικό χρόνο.
Κάψουλα κολονοσκόπησης:λιγότερο επεμβατική, αλλά με περιορισμούς.
Προηγμένες ενδοσκοπικές τεχνικές (ESD, FTRD®) για μεγάλες ή δύσκολες βλάβες.

Η ειλεο-/κολονοσκόπηση αποτελεί θεμέλιο λίθο της σύγχρονης γαστρεντερολογίας. Με τον διπλό της ρόλο, διαγνωστικό και θεραπευτικό, συμβάλλει αποφασιστικά:

στη μείωση της νοσηρότητας και θνησιμότητας από καρκίνο παχέος εντέρου,
στη διάγνωση και παρακολούθηση φλεγμονωδών νόσων,
στην άμεση αντιμετώπιση αιμορραγιών και στενώσεων.

Παρά την επεμβατική της φύση, όταν εκτελείται από εξειδικευμένα χέρια και με σωστή προετοιμασία, η κολονοσκόπηση είναι ασφαλής και εξαιρετικά αποτελεσματική. Η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας υπόσχεται ακόμα υψηλότερη διαγνωστική ακρίβεια και καλύτερη εμπειρία για τον ασθενή.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ